Közlenmiş patlıcanla ne yemek yapılır? İzmir’den sofraya uzanan dumanlı, komik ve lezzetli hikâyeler
İzmir’de bazı kokular vardır, daha apartmanın girişine gelmeden insanın aklına çocukluk, yaz akşamları ve “bugün ne yiyeceğiz?” sorusunun cevabı gelir. Közlenmiş patlıcan kokusu da bunlardan biridir. Hele bir de mangalın kenarında hafifçe kararmış, kabuğu soyulurken “ben biraz uğraştırırım ama değeceğim” havası veren patlıcan varsa, mutfakta küçük çaplı bir mutluluk operasyonu başlamış demektir.
Benim mutfakla ilişkim biraz gariptir. Dışarıdan bakınca “Abi ben iki dakikada hallederim” diyen, arkadaş ortamında sürekli espri yapan biri gibi görünürüm. Ama iş mutfağa gelince bazen bir patlıcanın başında hayat sorgulaması yapabilirim.
“Bu patlıcan biraz fazla mı yandı?”
“Yoksa o yanık tadı aslında lezzetin kendisi mi?”
“Acaba büyük kararlar alırken de böyle mi davranıyorum?”
Evet, bazen sadece közlenmiş patlıcan hazırlarken bile fazla düşünme yeteneğimi kullanabiliyorum. Neyse ki patlıcan sabırlı bir sebze. Bana bakıp “Kardeşim, beni soy da yemeğe geçelim” demiyor.
Peki gerçekten Közlenmiş patlıcanla ne yemek yapılır? diye soruyorsanız cevap tahmin ettiğinizden çok daha geniş. Çünkü közlenmiş patlıcan sadece bir meze malzemesi değildir. O, mutfakta sessiz duran ama sahneye çıktığında herkesi etkileyen karakter oyuncusu gibidir.
Közlenmiş patlıcan salatası: Basit görünen ama sofranın yıldızı olan klasik
Bazı yemekler vardır, hazırlanışı kolaydır ama masaya geldiğinde herkes ona bakar. Közlenmiş patlıcan salatası tam olarak böyle bir yemektir.
Bir akşam arkadaşlarla oturuyoruz. Herkes bir şey getirmiş. Biri marketten hazır cips almış, biri gazlı içeceklerle gelmiş, biri de “Ben çok özel bir şey yaptım” diyerek plastik kabın içinde bir şey taşıyor.
Kapağı açıyoruz.
Közlenmiş patlıcan salatası.
Herkes bir anda cipsi unutuyor.
Çünkü bazı yiyeceklerin böyle bir etkisi vardır. Bağırmaz, gösteriş yapmaz ama masadaki herkesin dikkatini çeker.
Közlenmiş patlıcan salatası için genellikle közlenmiş patlıcan, zeytinyağı, limon, sarımsak, maydanoz ve isteğe göre domates ya da biber kullanılır. Fakat asıl mesele malzemeden çok dengedir.
Patlıcanın hafif isli tadı, limonun ferahlığı ve sarımsağın karakteri birleşince ortaya yaz akşamlarına yakışan bir lezzet çıkar.
Benim en sevdiğim tarafı ise şudur: Bu yemek biraz da insan karakterine benzer. Kusursuz görünmeye çalışmaz. Patlıcan biraz yanmıştır, şekli düzgün değildir ama tadı mükemmeldir.
Bazen hayat da böyle değil mi?
Dışarıdan biraz dağınık görünen insanların içinde en güzel hikâyeler saklı olabilir.
Közlenmiş patlıcan mezesi: Misafir gelmeden önce yapılan küçük mutfak paniği
Türk mutfağında misafir ağırlamak ciddi iştir. Hele İzmir’deyseniz, “Bir kahve içmeye uğrayacağız” cümlesinin altında küçük bir sofra hazırlığı ihtimali vardır.
Arkadaş:
“Ya sadece uğrayacağız, bir şey hazırlama.”
Ben:
“Tamam.”
İç sesim:
“Kesin bir şey hazırlamalıyım. İnsanlar aç kalırsa tarih beni kötü hatırlar.”
Sonra mutfağa girilir. Dolap açılır. Patlıcan görülür. Beyin hemen çalışmaya başlar:
“Közlenmiş patlıcanla ne yemek yapılır?”
İşte burada közlenmiş patlıcan mezesi devreye girer. Çünkü hem pratik hem de sofraya özenli bir hava verir.
Yoğurtla yapılan versiyonu özellikle çok sevilir. Közlenmiş patlıcanın yoğurtla buluşması, sıcak yaz günlerinde insanın içini rahatlatan bir lezzete dönüşür.
Sarımsak eklenince biraz daha iddialı hale gelir. Hatta bazen sarımsağın miktarı konusunda aile içinde diplomatik görüşmeler yapılabilir.
“Bir diş yeter.”
“Hayır, iki diş daha güzel olur.”
“Sonra sabah herkes aynı kokacak.”
Bu küçük mutfak tartışmaları aslında sofranın en güzel tarafıdır. Yemek sadece karın doyurmaz; anı biriktirir.
Közlenmiş patlıcanla ana yemek olur mu? Olur, hem de çok güzel olur
Közlenmiş patlıcan denince birçok kişinin aklına ilk olarak meze gelir. Ancak bu sebze ana yemek konusunda da oldukça yeteneklidir.
Mesela közlenmiş patlıcanlı börek, patlıcanlı makarna ya da et yemeklerinin yanında hazırlanan özel karışımlar sofraya farklı bir hava katar.
Bir gün arkadaşlarıma “Bugün farklı bir şey yapacağım” dedim.
Bu cümleyi söylediğim anda herkesin yüzünde aynı ifade oluştu.
Çünkü benim “farklı yemek” denemelerim bazen başarı hikâyesi, bazen de mutfakta sessiz bir vedalaşma töreni olabiliyor.
Ama közlenmiş patlıcan konusunda risk almak daha kolaydır. Çünkü kendine has güçlü bir aroması vardır. Yanına eklenen malzemeleri taşır ve yemeğin karakterini yükseltir.
Közlenmiş patlıcanlı makarna: İtalyan mutfağı İzmir’e uğrarsa
Makarna çoğu insan için kurtarıcı yemektir. Evde fazla malzeme yoksa bile “Bir makarna yaparız” cümlesi hayat kurtarır.
Fakat közlenmiş patlıcan eklenince olay biraz değişir.
Artık sıradan bir makarna değildir.
Biraz daha havalıdır.
Sanki üzerine gömlek giymiş makarna gibi düşünün.
Közlenmiş patlıcan, domates sosu, zeytinyağı, biraz peynir ve baharatlarla birleştiğinde oldukça lezzetli bir tabak ortaya çıkar.
Üstelik hazırlanması da zor değildir. Patlıcanın önceden közlenmiş olması mutfakta büyük avantaj sağlar.
Bazen hayatımızda da bazı şeyleri önceden hazırlamak gerekir. Çünkü son dakika panikleri insanı yorabilir.
Ben bunu yemek yaparken öğrendim.
Her şeyi son dakikaya bırakırsam mutfakta hem aşçı hem kriz yöneticisi oluyorum.
Közlenmiş patlıcan kebabı: Patlıcanın kendini kanıtlama anı
Patlıcanın en gösterişli hallerinden biri de kebap tarzı tariflerdir. Etle ya da farklı sebzelerle birleştiğinde ortaya oldukça doyurucu yemekler çıkar.
Közlenmiş patlıcanın o hafif dumanlı aroması, yemeğe restoran havası verir.
Ama evde yapınca daha samimi olur.
Çünkü ev mutfağında küçük aksilikler de tarifin bir parçasıdır.
Mesela:
“Tarifte 20 dakika yazıyordu.”
“Evet?”
“Ben 45 dakikadır uğraşıyorum.”
“Çünkü sen tarifi okumadan başladın.”
Bu konuşmayı kendimle yapmış olabilirim.
Mutfakta en büyük düşman bazen eksik malzeme değil, fazla özgüvendir.
Yine de ortaya güzel bir yemek çıktığında bütün o telaş unutulur.
Közlenmiş patlıcanla kahvaltılık tarifler de yapılır
Közlenmiş patlıcan sadece öğle ve akşam yemeklerinin kahramanı değildir. Kahvaltıda da harika sonuç verir.
Peynirle, zeytinle, yumurtayla veya farklı soslarla birleştiğinde kahvaltı sofralarına farklılık getirir.
Özellikle hafta sonu kahvaltılarında uzun uzun oturulan masalarda közlenmiş patlıcanlı karışımlar çok yakışır.
Hafta içi kahvaltısı ise daha farklıdır.
Saat çalar.
Alarm ertelenir.
Bir daha çalar.
Sonra insan mutfağa koşar.
O anda büyük kahvaltı hayalleri biraz küçülür.
Ama önceden hazırlanmış közlenmiş patlıcan karışımı varsa gün kurtulur.
Közlenmiş patlıcan hazırlarken küçük ama önemli püf noktaları
Közlenmiş patlıcanın lezzetini artırmak için birkaç noktaya dikkat etmek gerekir.
Patlıcan seçimi önemlidir
Çekirdeği fazla olmayan, taze patlıcanlar daha güzel sonuç verir. Çok büyük patlıcanlar bazen daha sert olabilir.
Közleme yöntemi lezzeti değiştirir
Ocakta, fırında veya mangalda közleme yapılabilir. Mangalda közlenen patlıcanın aroması daha yoğun olur. Ancak ev ortamında fırın da oldukça başarılı sonuç verir.
Bekletmeden kullanmak avantaj sağlar
Közlenen patlıcanın fazla suyunu almak gerekir. Böylece hazırlanan yemek daha dengeli olur.
Közlenmiş patlıcanla ne yemek yapılır? sorusunun en güzel cevabı: Hayal gücü
Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Çünkü közlenmiş patlıcan mutfakta özgürlük sağlayan malzemelerden biridir.
Salata olur.
Meze olur.
Ana yemek olur.
Makarna sosu olur.
Kahvaltılık olur.
Börek içi olur.
Hatta bazen dolapta unutulmuş birkaç malzemeyi kurtaran gizli kahraman olur.
Bence yemek yapmanın en güzel tarafı da burada başlıyor. Her tarif biraz kişiseldir. Aynı malzemelerle iki farklı insan tamamen farklı sonuçlar çıkarabilir.
Birinin patlıcan salatası daha ekşi olur.
Birinin daha sarımsaklıdır.
Birinin içinde bol yeşillik vardır.
Birinin tabağı daha sade görünür.
Ama hepsinin ortak noktası aynıdır: Ev yapımı olmanın sıcaklığı.
İzmir’de sıcak bir akşamda, balkonda otururken, masada közlenmiş patlıcanlı bir tabak varken hayat biraz daha yavaşlar. Günün telaşı azalır. Sohbet uzar. Birileri mutlaka eski bir anı anlatır.
Belki de güzel yemeklerin asıl sırrı budur.
Sadece lezzet değil, yanında oluşturduğu anlardır.
Közlenmiş patlıcan da tam olarak böyle bir yemektir. Biraz dumanlı, biraz samimi, biraz da insanı mutlu eden eski bir dost gibidir.
Ve hâlâ “Közlenmiş patlıcanla ne yemek yapılır?” diye düşünüyorsanız, cevabı mutfağa girince kendiliğinden bulabilirsiniz. Çünkü bazen en güzel tarifler kitaplarda değil, o anki ruh halimizin içinde saklıdır.