Islahçı Hakkı Koruması

Türkiye’deki bitki koruması, 15 Ocak 2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 5042 Sayılı Kanuna dayanmaktadır. Bu kanunun uygulama şeklini gösteren Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına Dair Yönetmelik ise 12 Ağustos 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Çeşit koruma hakkından, Kanunun öngördüğü şekilde, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları veya Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ikametgâhı olan veya iş merkezi bulunan gerçek veya tüzel kişiler veya UPOV Sözleşmesi hükümleri dâhilinde başvuru hakkına sahip kişiler yararlanır.

 Yenilik: Bir çeşidin çoğaltım veya hasat edilmiş materyali; ıslahçı hakkı için başvurunun yapıldığı tarihten geriye doğru yurt içinde bir yıl, yurt dışında dört yıl, ağaç ve asmalarda altı yıl öncesine kadar kullanım amacıyla hak sahibi tarafından veya onun rızasıyla satılmamış veya umuma sunulmamış ise çeşit yeni kabul edilir.

Farklılık: Başvuru veya rüçhan hakkı tarihinde, herkesçe bilinen çeşitlerden açıkça ayırt edilebilen çeşit, farklı sayılır. Bir çeşide herhangi bir ülkede başvuru sonucunda ıslahçı hakkı verilmesi veya çeşidin katalogda yer alması halinde, çeşidin başvuru tarihinden itibaren herkesçe bilindiği kabul edilir.

 Yeknesak: Kullanılan çoğaltım metoduna bağlı olan muhtemel değişiklikler dışında, ilgili özellikler bakımından bir örneklik gösteren çeşit, yeknesak kabul edilir.

 Durulmuşluk: Birbirini izleyen çoğaltımlar sırasında veya belirli çoğaltım dönemleri sonunda ilgili özellikleri değişmeksizin aynı kalan çeşit, durulmuş kabul edilir.

Koruma süresi ıslahçı hakkının tescilinden itibaren yirmi beş yıldır. Bu süre ağaçlar, asmalar ve patates için otuz yıldır. Koruma süresinin sona ermesi, takvim yılı sonu itibarıyla hesaplanır.

Çeşit sahibi, yazılı olarak Tarım ve Orman Bakanlığı’na başvurur. Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı BÜGEM Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. BÜGEM ve TTSM (Tohum Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü) bünyesinde Teknik İnceleme gerçekleştirilmektedir.

Bakanlık, inceleme sonucunda, korumadan yararlanacak kişilerin uygunluğunu ve başvuru sahibinin Kanunda belirlenen gerekli işlemleri yerine getirdiğini tespit ederse, ıslahçı hakkını Kütüğe kaydederek hak sahibine Islahçı Hakkı Belgesi verir.

Başvuru sahibi dışındaki kişiler aşağıdaki işlemleri yapamaz.

  • Üretmek veya çoğaltmak.
  • Çoğaltım amacıyla hazırlamak.
  • Satışa arz etmek.
  • Satmak veya diğer şekillerde piyasaya sürmek.
  • İhraç veya ithal etmek.

Kişisel, deneme amaçlı kullanımlar, Islah amaçlı kullanım, çiftçiler için kısıtlı miktarda kendi üretimleri için tohumluk ayırmaları engellemez.

Kayıt Altına Alma(Tescil)

Yurt İçinde veya yurt dışında ıslah edilen veya bulunan ve geliştirilen bitki çeşitlerinin farklı yeknesak ve durulmuş olduğunun tespit edilerek kütüğe kaydedilmesidir. 10 yıl süre ile kayıt edilir.

Fikri Mülkiyet Hakkı değildir. Tohumluk üretimi ve ticaretinin kayıt altına alınması için yapılır. Kayıt altına alınan çeşidi hiçbir kısıtlama olmadan herkes üretebilir pazarlayabilir.

Başvuru TTSM’ye yapılır.

  • Üniversiteler
  • Kamu tarımsal araştırma enstitü ve istasyonları
  • Özel sektör tarımsal araştırma kuruluşları
  • Gerçek Kişiler
  • Tohumluk üretici kuruluşlar (denemelerini araştırma kuruluşuna yaptırmak koşulu ile) başvurabilir.

Çeşitlerin biyolojik ve teknolojik özelliklerinin tespit edilerek tescil edilene kadar verilen izindir.